Njerëzimi ende nuk ka gjetur prova të sigurta se jeta jashtëtokësore ekziston. Megjithatë, dy ide të reja po e bëjnë debatin më interesant, ndoshta shenjat e fundit për jetë në Mars dhe në një planet të largët nuk janë aq të forta sa u dukën në fillim, dhe ndoshta alienët, nëse ekzistojnë, nuk janë civilizime të jashtëzakonshme që udhëtojnë lirshëm nëpër galaktika.
Për dekada me radhë, njerëzit i kanë imagjinuar alienët si qenie shumë më të avancuara se ne, me anije gjigante, teknologji të pakuptueshme, aftësi për të udhëtuar mes yjeve dhe ndoshta me njohuri që do të ndryshonin gjithçka që dimë për universin. Por disa shkencëtarë po sugjerojnë një mundësi shumë më të thjeshtë dhe, në njëfarë mënyre, më zhgënjyese.
Sipas një teorie të përmendur nga VICE, astrofizikani Robin Corbet, i lidhur me NASA Goddard Space Flight Center dhe Universitetin e Marylandit, ka propozuar idenë e “zakonshmërisë radikale”, përcjell Vrojtuesi.
Me fjalë të thjeshta, kjo teori thotë se alienët mund të ekzistojnë, por mund të mos jenë shumë më të avancuar se njerëzit. Ata mund të kenë arritur një nivel të lartë teknologjie, por jo domosdoshmërisht atë nivel që do t’u lejonte të pushtonin galaktikën, të ndërtonin struktura gjigante rreth yjeve apo të dërgonin sinjale të fuqishme për miliona vjet.
Kjo ide lidhet drejtpërdrejt me një nga pyetjet më të famshme të kërkimit për jetë jashtëtokësore, nëse universi është kaq i madh dhe ka kaq shumë planetë, pse nuk kemi parë ende askënd?
Kjo njihet si Paradoksi i Fermit. Nga njëra anë, numri i yjeve dhe planetëve është aq i madh sa duket e arsyeshme të mendohet se jeta duhet të ketë lindur edhe diku tjetër. Nga ana tjetër, deri më sot nuk kemi asnjë sinjal të konfirmuar, asnjë objekt të provuar dhe asnjë dëshmi të pakontestueshme për një civilizim jashtëtokësor.
Shpjegimet kanë qenë të shumta. Disa kanë sugjeruar se alienët mund të jenë shumë larg. Të tjerë mendojnë se civilizimet mund të shkatërrohen para se të arrijnë teknologjinë e nevojshme për udhëtime ndëryjore. Ka edhe teori më spekulative, sipas të cilave Toka mund të jetë duke u vëzhguar në heshtje, ose njerëzimi mund të jetë shumë primitiv për t’i vënë re këto vëzhgime.
Por teoria e “zakonshmërisë radikale” është më pak dramatike. Ajo thotë se ndoshta nuk ka nevojë për një shpjegim të madh. Ndoshta shumica e civilizimeve, edhe kur arrijnë të zhvillojnë shkencë dhe teknologji, përballen me kufij praktikë: energjia kushton shumë, udhëtimi mes yjeve është tepër i ngadalshëm, ndërtimi i strukturave gjigante nuk ka kuptim ekonomik dhe dërgimi i sondave nëpër galaktikë mund të jetë më i rrezikshëm se i dobishëm.
Në këtë skenar, alienët nuk janë domosdoshmërisht të fshehur. Ata thjesht mund të jenë të bllokuar në sistemet e tyre yjore, ashtu siç jemi edhe ne.
Kjo e ndryshon mënyrën se si e shohim kërkimin për jetë jashtëtokësore. Ndoshta nuk duhet të presim një mesazh të qartë nga një supercivilizim. Ndoshta shenja më realiste nuk do të ishte një
anije kozmike, por diçka shumë më modeste, që mund të ishte një sinjal i dobët radio, një gjurmë kimike në atmosferën e një planeti, ose një provë mikroskopike në një shkëmb marsian.
Pikërisht këtu hyn pjesa e dytë e debatit. Në vitet e fundit, disa zbulime të superplanetëve kanë nxitur tituj të mëdhenj për mundësinë e jetës jashtëtokësore, por astrobiologët janë treguar shumë më të kujdesshëm sesa publiku dhe mediat.
Një nga rastet më të diskutuara lidhet me planetin K2-18b, një ekzoplanet që ndodhet rreth 124 vite dritë larg Tokës. Shkencëtarët kanë raportuar sinjale të mundshme të molekulave që në Tokë lidhen me aktivitet biologjik, përfshirë dimetil sulfide dhe dimetil disulfide. Këto molekula, në planetin tonë, prodhohen kryesisht nga organizma të gjallë, sidomos nga mikroorganizmat detarë.
Kjo tingëllon e madhe. Por problemi është se një sinjal kimik nuk është i njëjtë me zbulimin e jetës. Atmosferat e planetëve të largët lexohen përmes dritës që kalon nëpër to, dhe këto të dhëna mund të jenë të vështira për t’u interpretuar. Një molekulë që në Tokë lidhet me jetën mund të ketë një burim tjetër në një planet shumë ndryshe nga Toka.
Rasti tjetër është “Cheyava Falls”, një shkëmb në Mars i studiuar nga roveri Perseverance. NASA ka thënë se shkëmbi përmban shenja që mund të lidhen me procese kimike të afta të mbështesnin jetë mikrobiale në të kaluarën e largët të Marsit. Por edhe këtu fjala kyçe është “mund”. Shkencëtarët nuk kanë thënë se kanë gjetur jetë, por se kanë gjetur një bioshënjë të mundshme që kërkon analiza të mëtejshme.
Sa i madh është dallimi mes titujve në media dhe kujdesit të shkencëtarëve, e tregon edhe një studim i botuar në revistën Nature Astronomy. Studiuesit anketuan astrobiologë pas dy njoftimeve të mëdha për K2-18b dhe shkëmbin marsian “Cheyava Falls”. Rezultatet treguan se shumica e ekspertëve nuk ishin të bindur se jeta jashtëtokësore ishte zbuluar. Për K2-18b, vetëm një pjesë shumë e vogël e astrobiologëve u pajtuan se jeta ndoshta ishte gjetur. Për Marsin, besimi ishte pak më i lartë, por sërish larg një konsensusi shkencor.
Kjo nuk do të thotë se zbulimet nuk kanë rëndësi. Përkundrazi, ato tregojnë se kërkimi për jetë jashtëtokësore po bëhet më serioz dhe më i sofistikuar. Por ato tregojnë edhe diçka tjetër, se rruga nga “kemi gjetur një shenjë interesante” deri te “kemi gjetur jetë” është shumë e gjatë.
NASA, në shpjegimet e saj për astrobiologjinë, thekson se deri më sot nuk është gjetur jetë përtej Tokës dhe nuk ka prova se jeta jashtëtokësore ka vizituar planetin tonë. Kjo është arsyeja pse shkencëtarët bëjnë dallim të qartë mes bioshënjave, teknoshënjave dhe provave përfundimtare.
Bioshënjat janë gjurmë që mund të tregojnë praninë e jetës, si disa molekula në atmosferë, struktura në shkëmbinj apo përbërje kimike që në Tokë lidhen me organizma të gjallë. Teknoshënjat janë diçka tjetër. Ato janë shenja të teknologjisë, si sinjale radio, drita artificiale, ndotje atmosferike industriale ose struktura të mëdha rreth yjeve. Deri tani, asnjëra prej tyre nuk është konfirmuar si provë e jetës jashtëtokësore.
Interesi publik për këtë temë është rritur edhe për shkak të kulturës popullore. Ditë më parë, regjisori Steven Spielberg deklaroi se filmi i tij i ri për alienët nuk do të trajtojë vetëm pyetjen nëse jeta jashtëtokësore ekziston, por edhe çfarë do të ndodhte me besimin, fenë dhe mënyrën se si njerëzimi e kupton veten, nëse një ditë kjo do të vërtetohej.
Kjo është arsyeja pse çdo njoftim për alienët merr vëmendje të jashtëzakonshme. Njerëzit nuk duan vetëm të dinë nëse ka mikrobe në Mars apo gazra të çuditshëm në atmosferën e një planeti të largët. Ata duan të dinë nëse ekziston dikush tjetër që mendon, ndërton, komunikon dhe ndoshta e ka bërë pyetjen e njëjtë siç e kemi bërë ne: “a jemi vetëm?”.
Por përgjigjja më e mundshme, të paktën tani për tani, mund të jetë më pak spektakolare. Nëse jeta ekziston diku tjetër, ajo mund të jetë mikrobiale. Nëse ekzistojnë civilizime, ato mund të jenë të rralla, të shpërndara larg njëra-tjetrës dhe të kufizuara nga të njëjtat barriera fizike që na kufizojnë edhe neve. Mund të kenë teleskopë, sinjale, robotë dhe ambicie, por jo domosdoshmërisht teknologjinë magjike që i kemi dhënë në filma.
Ndoshta problemi nuk është se alienët nuk po na kontaktojnë. Ndoshta problemi është se ne kemi pritur prej tyre diçka që universi rrallë e lejon, civilizime të pakufizuara, teknologji të pamposhtur dhe udhëtime të lehta mes yjeve. Nëse një ditë gjejmë jetë përtej Tokës, zbulimi mund të mos ngjajë fare me filmat. Mund të jetë i qetë, i vogël në pamje të parë, por mjaftueshëm i madh për të treguar se jeta nuk është përjashtim i Tokës. /Vrojtuesi
