Irani dhe Shtetet e Bashkuara janë pranë një marrëveshjeje që mund të ulë tensionet mes dy vendeve dhe të rihapë Ngushticën e Hormuzit për qarkullimin normal të naftës. Marrëveshja ende nuk është nënshkruar, por sinjalet nga Teherani dhe Uashingtoni tregojnë se palët janë më afër se në çdo fazë të mëparshme.
Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, ka deklaruar se memorandumi i mirëkuptimit me Shtetet e Bashkuara është pranë finalizimit, por ka theksuar se dokumenti ende nuk është përfunduar.
“Marrëveshja nuk ka qenë kurrë më afër”, ka thënë Araghchi, duke kërkuar që të mos ketë spekulime për përmbajtjen e saj derisa teksti të bëhet publik.
Sipas mediave ndërkombëtare, marrëveshja synon zgjatjen e armëpushimit, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe nisjen e një faze të re bisedimesh për programin bërthamor të Iranit, transmeton Vrojtuesi.
Një zyrtar i lartë amerikan ka thënë për Reuters se palët janë “shumë afër vijës së finishit”, por se ende nuk kanë arritur në pikën përfundimtare. Sipas tij, marrëveshja mund të nënshkruhet në ditët e ardhshme, nëse palët i mbyllin edhe detajet e mbetura.
Ky zhvillim lidhet me deklaratën e një dite më parë të presidentit amerikan Donald Trump, i cili tha se Shtetet e Bashkuara “i kanë dhënë fund luftës me Iranin” dhe paralajmëroi një marrëveshje të mundshme bërthamore. Megjithatë, reagimet e fundit nga Teherani tregojnë se marrëveshja ende nuk është përfunduar dhe se palët po diskutojnë detajet e fundit para nënshkrimit.
Pjesa më e ndjeshme e marrëveshjes mbetet Ngushtica e Hormuzit, një prej rrugëve më të rëndësishme në botë për transportin e naftës. Sipas zyrtarëve amerikanë, marrëveshja do ta kthente qarkullimin normal në këtë zonë, ndërsa Shtetet e Bashkuara do të hiqnin bllokadën ndaj porteve iraniane.
Në këmbim, Irani pritet të marrë zotime të qarta për programin e tij bërthamor. Reuters raporton se marrëveshja do ta ndalonte Iranin të zhvillojë ose të sigurojë armë bërthamore. Pas nënshkrimit të mundshëm, pritet të nisë një periudhë 60 ditore negociatash teknike për hollësitë e zbatimit.
Këto bisedime pritet të përfshijnë çështje të ndjeshme si materiali i pasuruar bërthamor, mënyra e largimit ose shkatërrimit të tij, inspektimet ndërkombëtare dhe garancitë që do të kërkohen nga të dyja palët.
Megjithatë, qëndrimet publike të Uashingtonit dhe Teheranit nuk tingëllojnë njësoj.
Shtetet e Bashkuara e paraqesin draftin si marrëveshje që do t’i përmbushte qëllimet kryesore të Trumpit, sidomos kufizimin e programit bërthamor iranian dhe rihapjen e Hormuzit. Irani, në anën tjetër, po e paraqet marrëveshjen si një dokument ku nuk ka bërë lëshime të mëdha dhe ku përfitimet ekonomike do të jenë të rëndësishme.
Një tjetër pikë e rëndësishme është çështja e aseteve të ngrira iraniane dhe lehtësimi i sanksioneve. Sipas raportimeve, Irani nuk pritet të përfitojë menjëherë vetëm me nënshkrimin e marrëveshjes. Përfitimet ekonomike do të varen nga mënyra se si Teherani i zbaton detyrimet e marra.
Kjo e bën situatën ende të pasigurt, edhe pse sinjalet janë pozitive. Vetë Araghchi ka thënë se dokumenti nuk është nënshkruar dhe se mund të ketë ende ndryshime. Për këtë arsye, marrëveshja nuk mund të trajtohet ende si fakt i kryer.
Rëndësia e Hormuzit e bën këtë çështje shumë më të madhe se një mosmarrëveshje mes dy shteteve. Ngushtica ndodhet mes Iranit dhe Omanit dhe lidh Gjirin Persik me Gjirin e Omanit dhe Detin Arabik. Përmes saj kalon një pjesë shumë e madhe e naftës që furnizon tregjet botërore.
Sipas Administratës amerikane për Informim të Energjisë, në vitin 2024 përmes Hormuzit kanë kaluar mesatarisht rreth 20 milionë fuçi naftë dhe produkte nafte në ditë. Kjo është afërsisht një e pesta e konsumit global të naftës dhe produkteve të naftës.
Kjo është arsyeja pse çdo tension në Hormuz ndihet menjëherë në tregjet ndërkombëtare. Edhe vetëm mundësia e bllokimit të kësaj rruge mund të ndikojë në çmimet e naftës, transportin detar dhe koston e energjisë në shumë vende.
Çmimet globale të naftës kanë reaguar menjëherë ndaj sinjaleve për marrëveshje. The Guardian raportoi se çmimi i naftës ra ndjeshëm pasi Trump sugjeroi se një marrëveshje me Iranin ishte afër dhe se Hormuzi mund të rihapej. Megjithatë, tregjet mbeten të kujdesshme, sepse çdo vonesë, kundërshtim ose përplasje e re mund ta ndryshojë situatën shpejt.
Për vendet që nuk prodhojnë naftë në sasi të mëdha, përfshirë dhe rajonin, zhvillimet në Hormuz kanë rëndësi praktike. Nëse tensionet ulen dhe qarkullimi normalizohet, presioni mbi çmimet ndërkombëtare të naftës mund të zbutet. Por kjo nuk do të thotë automatikisht se çmimet në tregjet lokale bien menjëherë.
Për momentin, marrëveshja mes SHBA-së dhe Iranit është më afër se më parë, por ende nuk është e mbyllur. Teherani thotë se dokumenti është pranë finalizimit, Uashingtoni thotë se palët janë afër vijës së ‘finishit’, ndërsa tregjet globale po presin nënshkrimin e saj dhe detajet e zbatimit. /Vrojtuesi
