Uji i detit është lidhur prej kohësh me shëndetin. Shumë njerëz besojnë se ai shëron reumën, forcon trupin, pastron lëkurën, mbyll plagët, ndihmon fytin, hundën, mushkëritë dhe madje edhe problemet gjinekologjike. Disa thonë se rëra e ngrohtë e detit është e mirë për “ftohje të vezoreve”, siç quhet shpesh në gjuhën popullore dhimbja në fund të barkut te gratë.
Por sa nga këto janë të vërteta dhe sa janë mite?
Shkenca e bën një dallim shumë të rëndësishëm. Deti mund ta ndihmojë trupin të ndihet më mirë, por kjo nuk do të thotë se uji i kripur shëron sëmundje.
Lehtësimi i përkohshëm i dhimbjes nuk është i njëjtë me shërimin e shkakut të sëmundjes.
Te reuma, për shembull, shumë njerëz ndihen më mirë gjatë pushimeve në det. Kjo mund të ndodhë për disa arsye. Trupi lëviz më shumë, uji e mban peshën dhe nyjet nuk ngarkohen aq shumë, muskujt relaksohen, dielli ndihmon në humor dhe pushimi ul stresin. Por kripa e detit vetë nuk e ndal inflamacionin dhe nuk e riparon dëmtimin e nyjeve.
Reuma nuk është një sëmundje e vetme. Në jetën e përditshme, njerëzit e përdorin këtë fjalë për shumë dhimbje të nyjeve, shpinës, gjunjëve, duarve ose muskujve. Në mjekësi, këto mund të jenë gjendje të ndryshme.
Njëra është osteoartriti, që ndryshe quhet konsumimi i nyjeve. Kjo ndodh kur nyjet konsumohen me kalimin e viteve, nga mosha, pesha, puna e rëndë, dëmtimet ose faktorë të tjerë. Tjetra është artriti reumatoid, që është sëmundje autoimune. Kjo do të thotë se sistemi mbrojtës i trupit gabimisht sulmon nyjet dhe shkakton inflamacion. Në popull të dyja mund të quhen “reumë”, por nuk janë e njëjta gjë dhe nuk trajtohen njësoj.
Për osteoartritin, studimet tregojnë se ushtrimet në ujë mund të ndihmojnë. Uji e lehtëson lëvizjen, sepse trupi ndihet më i lehtë dhe nyjet mbajnë më pak peshë. Kjo mund të ulë dhimbjen dhe të përmirësojë lëvizjen, sidomos te njerëzit me dhimbje të gjunjëve dhe ijëve. Por efekti është zakonisht lehtësues, jo kurues.
Për artritin reumatoid, uji i detit nuk mund ta zëvendësojë trajtimin mjekësor. Kjo sëmundje kërkon kontroll te reumatologu dhe shpesh barna që e ngadalësojnë ose e kontrollojnë sëmundjen. Nëse trajtohet vetëm me metoda popullore, nyjet mund të dëmtohen më shumë me kalimin e kohës.
Një term që shpesh përmendet në studime është balneoterapia. Me fjalë të thjeshta, kjo do të thotë trajtim me banja minerale, ujëra termale, baltë terapeutike ose banja në qendra “spa”. Në popull mund të njihet si banja shëruese ose banja me ujë mineral. Disa studime kanë gjetur se këto banja mund të ndihmojnë për dhimbje dhe ngurtësi, sidomos te osteoartriti. Por provat nuk janë mjaftueshëm të forta për të thënë se ato e shërojnë reumën, shkruan Vrojtuesi.
Një term tjetër është hidroterapia. Kjo do të thotë ushtrime ose trajtim në ujë. Në jetën e përditshme mund ta kuptojmë si ushtrime në pishinë, not i kontrolluar ose lëvizje në ujë të ngrohtë. Kjo mund të jetë e dobishme për disa njerëz, sepse uji ndihmon trupin të lëvizë pa e ngarkuar shumë.
Ka edhe një term tjetër, talasoterapia. Kjo vjen nga përdorimi i ujit të detit, ajrit të detit, algave, baltës detare ose klimës bregdetare për mirëqenie.
Ndryshe mund të quhet terapi me det. Problemi është se shumë qendra e përdorin këtë si fjalë reklamuese, por jo çdo përfitim i pretenduar është i provuar
shkencërisht.
Një nga shembujt më të njohur është Deti i Vdekur. Ai ka shumë më shumë kripë dhe minerale se detet e zakonshme. Disa studime kanë treguar përmirësim të përkohshëm te psoriaza, një sëmundje e lëkurës që në popull njihet si lëkurë me pllaka të kuqe dhe luspa të bardha. Por edhe aty përfitimi nuk vjen vetëm nga kripa. Rëndësi ka edhe klima, dielli, përbërja minerale dhe qëndrimi i kontrolluar. Kjo nuk do të thotë se çdo det ka të njëjtin efekt.
Një mit tjetër është se uji i detit i shëron plagët. Kjo është një nga idetë më të rrezikshme. Uji i detit nuk është steril. Ai mund të duket i pastër, por mund të përmbajë baktere dhe ndotje të padukshme. Nëse dikush ka plagë të hapur, prerje, djegie ose lëkurë të dëmtuar, kontakti me ujë deti mund të rrisë rrezikun për infeksion.
Një bakter që përmendet shpesh në këtë kontekst është bakteri ‘Vibrio’. Ky është një lloj bakteri që mund të gjendet në ujëra të kripura ose të përziera me ujë të ëmbël, sidomos kur uji është i ngrohtë. Te shumica e njerëzve rreziku mund të jetë i ulët, por te personat me imunitet të dobët, sëmundje të mëlçisë, diabet ose plagë të hapura, infeksioni mund të bëhet serioz. Prandaj, ideja se “deti ta mbyll plagën” nuk duhet marrë si këshillë shëndetësore.
Edhe për lëkurën, e vërteta është më e ndërlikuar. Disa njerëz me puçrra, lëkurë të yndyrshme ose irritime të lehta mund të ndihen më mirë pas detit, sepse kripa e than lëkurën dhe dielli mund të japë përmirësim të përkohshëm. Por kjo nuk do të thotë se deti shëron aknet, ekzemën apo psoriazën.
Aknet, që në popull njihen si puçrra të fytyrës, lidhen me yndyrën e lëkurës, poret e bllokuara, bakteret, hormonet dhe inflamacionin. Uji i detit mund ta thajë përkohësisht lëkurën, por mund edhe ta irritojë atë. Nëse lëkura thahet shumë, trupi mund të prodhojë edhe më shumë yndyrë më pas.
Ekzema, që shpesh njihet si alergji e lëkurës, lëkurë e thatë ose kruarje kronike, mund të reagojë ndryshe nga personi në person. Te disa njerëz uji i kripur mund të duket sikur e qetëson, ndërsa te të tjerët mund ta përkeqësojë djegien, tharjen dhe kruarjen. Prandaj nuk ka një rregull të vetëm për të gjithë.
Psoriaza, që shpesh shihet si njolla të kuqe me luspa të bardha në lëkurë, mund të përmirësohet nga dielli i kontrolluar dhe disa trajtime të posaçme. Por ekspozimi i pakujdesshëm në diell mund të shkaktojë djegie dhe dëmtim të lëkurës. Deti nuk është zëvendësim i dermatologut.
Një tjetër mit lidhet me hundën dhe sinuset. Shpëlarja me ujë të kripur mund të ndihmojë në pastrimin e hundës nga mukoza, pluhuri ose alergjenët. Por këtu ka një dallim shumë të rëndësishëm. Nuk duhet përdorur ujë deti direkt. Për hundë duhet përdorur ujë i distiluar, steril ose i zier dhe i ftohur, me sasi të kontrolluar kripe. Uji i detit nuk është i sigurt për këtë përdorim.
Për fytin, gargara me ujë të ngrohtë me kripë mund të ndihmojë për lehtësim të përkohshëm të dhimbjes. Kjo nuk do të thotë se e shëron infeksionin. Nëse dhimbja e fytit shoqërohet me temperaturë të lartë, qelb në bajame, vështirësi në frymëmarrje ose zgjat disa ditë, duhet kontroll mjekësor.
Ka edhe pretendime se ajri i detit ose kripa e detit shëron astmën, bronkitin ose mushkëritë. Disa njerëz ndihen më mirë pranë detit, sepse ajri është më i lagësht, ka më pak ndotje në disa zona dhe pushimi ul stresin. Por kjo nuk do të thotë se ajri i detit shëron astmën.
Një term që përdoret për terapinë me grimca kripe është haloterapia. Në popull njihet si dhoma e kripës ose shpella e kripës. Disa studime të vogla sugjerojnë se mund të ndihmojë disa njerëz me sekrecione ose frymëmarrje të rënduar, por provat nuk janë mjaftueshëm të forta. Te disa persona me astmë, kripa e thithur
mund të irritojë rrugët e frymëmarrjes dhe të shkaktojë kollë. Prandaj nuk duhet parë si zëvendësim i pompës, inhalatorit ose trajtimit të dhënë nga mjeku.
Një mit shumë i përhapur te gratë është se rëra e nxehtë ose ulja në rërë të ngrohtë shëron “ftohjen e vezoreve”. Në mjekësi, “ftohja e vezoreve” nuk është diagnozë e saktë. Kjo shprehje përdoret në popull për dhimbje në fund të barkut, dhimbje mesi, dhimbje gjatë ciklit, urinim të shpeshtë, therje, sekrecione ose shqetësime të tjera.
Këto simptoma mund të kenë shumë shkaqe. Mund të lidhen me ciklin menstrual, infeksione urinare, infeksione gjinekologjike, ciste në vezore, endometriozë ose sëmundje inflamatore të legenit. Kjo e fundit është infeksion i organeve riprodhuese të gruas dhe nuk shërohet me rërë të ngrohtë. Nëse ka infeksion, trajtimi zakonisht kërkon antibiotikë dhe kontroll te mjeku.
Rëra e ngrohtë mund të japë ndjesi relaksimi, njësoj si një borsë me ujë të ngrohtë te barku. Ngrohtësia mund ta lehtësojë përkohësisht dhimbjen, sidomos dhimbjet menstruale. Por ajo nuk e zhduk infeksionin, nuk i trajton cistet dhe nuk i shëron problemet gjinekologjike. Madje, rëra shumë e nxehtë mund të shkaktojë djegie të lëkurës.
Edhe infeksionet urinare nuk shërohen nga uji i detit. Simptomat mund të jenë djegie gjatë urinimit, urinim i shpeshtë, dhimbje në fund të barkut ose erë e rëndë e urinës. Deti nuk e pastron fshikëzën dhe nuk i vret bakteret brenda trupit. Nëse simptomat vazhdojnë, duhet analizë urine dhe trajtim mjekësor.
Një tjetër pretendim është se uji i detit ndihmon për infeksionet vaginale. Edhe kjo nuk ka mbështetje si trajtim. Kruajtja, djegia, sekrecionet me erë ose dhimbja mund të lidhen me infeksione të ndryshme dhe kërkojnë diagnozë. Larja me ujë deti mund të irritojë zonën intime dhe të prishë ekuilibrin natyral të saj. Kjo zonë është e ndjeshme dhe nuk duhet trajtuar me metoda të rastësishme.
Disa njerëz besojnë se pirja e ujit të detit bën “detoks”, pastron trupin ose furnizon organizmin me minerale. Kjo është e rreme dhe e rrezikshme. Uji i detit ka shumë kripë. Veshkat nuk mund ta largojnë atë kripë pa humbur më shumë ujë. Prandaj pirja e ujit të detit mund ta përkeqësojë dehidratimin. Me fjalë të thjeshta, sa më shumë ujë deti pi, aq më shumë trupi mund të humbasë ujë.
Edhe ecja zbathur në rërë ka përfitime të kufizuara, por jo mrekulli. Ajo mund të aktivizojë muskujt e shputës dhe të japë ndjesi relaksimi. Por nuk shëron reumën, nervin shiatik, qarkullimin e dobët ose sëmundjet kronike. Për disa njerëz me diabet, probleme me qarkullimin ose ndjeshmëri të ulët në këmbë, ecja zbathur mund të jetë e rrezikshme, sepse mund të shkaktojë prerje, djegie ose infeksion pa u vërejtur menjëherë.
Në anën tjetër, nuk duhet kaluar në ekstrem dhe të thuhet se deti nuk ka asnjë dobi. Deti mund të jetë shumë i mirë për shëndetin në disa mënyra. Noti është aktivitet fizik i butë për nyjet. Lëvizja në ujë mund të forcojë muskujt. Pushimi mund të ulë stresin. Dielli i moderuar ndihmon trupin të prodhojë vitaminë D. Ajri i pastër dhe gjumi më i mirë gjatë pushimeve mund ta përmirësojnë mirëqenien.
Por këto janë përfitime të stilit të jetës, jo prova se uji i kripur shëron sëmundje. Ka dallim mes “më ndihmon të ndihem më mirë” dhe “ma shëron sëmundjen”.
Nga të gjitha mitet që qarkullojnë për ujin e detit, ajo që tregojnë studimet është shumë e thjeshtë. Uji i detit nuk e shëron reumën, nuk i mbyll plagët në mënyrë të sigurt, nuk shëron infeksionet, nuk zëvendëson dermatologun, gjinekologun, reumatologun apo pulmologun. Ai mund të jetë ndihmës për relaksim, lëvizje dhe lehtësim të përkohshëm të disa simptomave, por nuk është ilaç.
Për shumë njerëz, deti sjell qetësi, lëvizje më të lehtë dhe ndjesi lehtësimi. Por nëse dhimbja apo simptomat kthehen sapo përfundojnë pushimet, atëherë problemi nuk është zgjidhur. Deti mund të ndihmojë trupin të ndihet më mirë përkohësisht, por nuk e zëvendëson diagnozën dhe trajtimin mjekësor. /Vrojtuesi
