Një person mund të ndihet mirë, të mos ketë kollë të vazhdueshme dhe të mos vërejë asnjë shenjë të qartë. Megjithatë, në gjak mund të ekzistojnë sinjale biologjike që tregojnë se mushkëritë po hyjnë në një fazë rreziku. Pikërisht këtë mundësi po e shqyrton një studim i ri shkencor.
Shkencëtarë nga University College London dhe Instituti Francis Crick në Britani kanë identifikuar një grup prej 14 proteinash në gjak, që mund të ndihmojë në parashikimin e rrezikut për kancer në mushkëri disa vite para se sëmundja të diagnostikohet. Zbulimi, i publikuar në revistën shkencore “Cell”, nuk nënkupton se ekziston tashmë një test i gatshëm për përdorim të përditshëm në spitale, por hap një drejtim të ri në përpjekjet për ta zbuluar më herët një nga kanceret më vdekjeprurëse në botë, transmeton Vrojtuesi.
Kanceri në mushkëri shpesh zbulohet vonë, sepse në fazat e para mund të mos japë simptoma të qarta. Kur shfaqen kollë e vazhdueshme, lodhje, dhimbje në gjoks ose vështirësi në frymëmarrje, sëmundja te shumë pacientë mund të jetë zhvilluar prej kohësh. Pikërisht kjo e bën të rëndësishëm çdo zbulim që mund të tregojë më herët se te kush po krijohet rreziku.
Në studimin e ri, studiuesit analizuan mostra gjaku nga më shumë se 48 mijë persona të përfshirë në UK Biobank, një bazë e madhe britanike të dhënash shëndetësore që ruan informacione biologjike dhe mjekësore për kërkime shkencore. Ata përdorën edhe metoda të inteligjencës artificiale, më saktë “machine
learning”, një teknikë ku kompjuteri trajnohet të gjejë modele në sasi të mëdha të dhënash.
Nga kjo analizë doli një “nënshkrim” prej 14 proteinash. Në gjuhë më të thjeshtë, fjala nënshkrim këtu nuk nënkupton një shenjë të vetme, por një kombinim treguesish biologjikë që, të marrë së bashku, mund të sinjalizojnë një gjendje të pazakontë në trup. Në këtë rast, proteinat nuk duket se vijnë drejtpërdrejt nga tumori, por nga një mjedis inflamator në mushkëri, që mund t’i paraprijë zhvillimit të kancerit.
Inflamacioni është reagimi i trupit ndaj dëmtimit, infeksionit ose irritimit. Ai është i nevojshëm për mbrojtjen e organizmit, por kur zgjat shumë ose përsëritet vazhdimisht, mund të krijojë kushte që qelizat e dëmtuara të ndryshojnë më tej. Studiuesit thonë se ndotja e ajrit, tymi i duhanit dhe faktorë të tjerë mjedisorë mund të nxisin këtë lloj inflamacioni në mushkëri.
Kjo është një pjesë e rëndësishme e studimit, sepse e zhvendos vëmendjen nga zbulimi i tumorit pasi ai është formuar, te identifikimi i një gjendjeje që mund t’i paraprijë sëmundjes. Me fjalë të tjera, synimi nuk është vetëm të gjendet kanceri më herët, por të kuptohet se kur mushkëritë po hyjnë në një fazë rreziku.
Ekipi e testoi nënshkrimin e 14 proteinave në tetë grupe të tjera të dhënash nga vende të ndryshme të botës. Sipas studiuesve, nivelet e këtij nënshkrimi ishin më të larta te personat që më vonë zhvilluan kancer në mushkëri. Kjo e bën gjetjen më të rëndësishme, sepse nuk u pa vetëm në një grup të izoluar pacientësh.
Megjithatë, ekspertët janë të kujdesshëm. Një zbulim i tillë nuk do të thotë se çdo person me këto shenja në gjak do të zhvillojë patjetër kancer. Ai tregon rrezik më të lartë, jo diagnozë të sigurt. Për ta kthyer këtë në test klinik, duhen studime të tjera, miratime rregullatore dhe vlerësim i kujdesshëm se si do
të përdorej në praktikë.
Një pjesë tjetër e studimit lidhet me mundësinë e parandalimit. Studiuesit analizuan edhe rolin e një molekule inflamatore të quajtur IL-1β. Kjo molekulë është pjesë e sistemit imunitar dhe ndihmon në ndezjen e përgjigjes inflamatore. Nëse ky proces bëhet i tepruar, mund të krijojë kushte të favorshme për zhvillimin e disa sëmundjeve.
Në këtë drejtim, vëmendja është kthyer te canakinumab, një ilaç që bllokon IL-1β dhe që është studiuar më parë në prova klinike për sëmundje të zemrës. Në analizat e të dhënave nga prova CANTOS, studiuesit raportuan se personat me nënshkrim të lartë proteinik duket se përfitonin më qartë nga bllokimi i këtij inflamacioni. Kjo nuk do të thotë se ilaçi duhet përdorur menjëherë për parandalim të kancerit në mushkëri, por tregon një rrugë të mundshme për kërkime të ardhshme.
Për publikun e gjerë, mesazhi kryesor është se shkenca po përpiqet ta kuptojë kancerin shumë më herët se momenti kur ai shihet në skaner ose jep simptoma. Nëse një test gjaku do të mund të tregonte me saktësi se cilët persona janë në rrezik të lartë, mjekët në të ardhmen do të mund t’i ndiqnin më afër këta pacientë, t’i këshillonin për ndërhyrje në stilin e jetesës ose t’i përfshinin në strategji parandaluese.
Kjo ka rëndësi të veçantë për kancerin në mushkëri, i cili mbetet shkaku kryesor i vdekjeve nga kanceri në nivel global. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, në vitin 2022 janë regjistruar rreth 2.5 milionë raste të reja dhe rreth 1.8 milionë vdekje nga kjo sëmundje.
Zbulimi i ri nuk e zëvendëson kujdesin klasik shëndetësor, kontrollet e rekomanduara apo shmangien e faktorëve të njohur të rrezikut, si duhani dhe ndotja. Por ai jep një ide më të qartë se si mund të duket mjekësia parandaluese në vitet e ardhshme. Në vend që kanceri të kërkohet vetëm pasi të ketë nisur të rritet, mjekët mund të kenë një ditë mundësi të lexojnë në gjak shenjat e para të rrezikut dhe të ndërhyjnë para se sëmundja të marrë formë. /Vrojtuesi
