Imagjinoni një skenë që ngjan me fundin e një filmi, ku mjekët rrethojnë një pacient, pajisjet lëshojnë sinjalin e pandërprerë që tregon ndalimin e zemrës dhe dikush shqipton me zë të lartë orën e saktë të vdekjes.
Për dekada, ne kemi besuar se ky moment shënon fundin e prerë të çdo përvoje njerëzore. Por, a ndodh vërtet ashtu? Shkenca moderne po zbulon se vdekja nuk është një dritë që fiket menjëherë, por një proces më i ngadaltë dhe më kompleks nga sa e kemi menduar.
Pyetja që ka munduar njerëzimin për shekuj, se çfarë ndodh në çastet tona të fundit, po merr përgjigje të reja nga laboratorët e kujdesit intensiv.
Kërkimet e fundit sugjerojnë se njerëzit mund të jenë të vetëdijshëm për ambientin rreth tyre, duke dëgjuar madje edhe bisedat e fundit të mjekëve, në një kohë kur teknikisht konsiderohen të vdekur. Dr. Sam Parnia, drejtor i kërkimeve për kujdesin kritik në NYU Langone, thekson se pacientët e rikthyer në jetë shpesh përshkruajnë ngjarjet me një saktësi mahnitëse.
Për të kuptuar këtë fenomen, duhet së pari të sqarojmë se çfarë quajmë “vdekje klinike”. Në gjuhën mjekësore, ky term përdoret kur zemra ndalon së rrahuri dhe rrjedhja e gjakut në trup ndërpritet. Pa gjak, truri nuk merr më oksigjen.
“Megjithëse mjekët kanë menduar gjatë se truri pëson dëmtime të përhershme rreth 10 minuta pasi zemra ndalon së furnizuari me oksigjen, puna jonë zbuloi se truri mund të tregojë shenja të rikuperimit elektrik për një kohë të gjatë gjatë procesit të CPR-së”, deklaron Dr. Sam Parnia.
Mekanizmi se si truri vazhdon të punojë i ngjan një makinerie që, edhe pasi i hiqet korrenti, vazhdon të ketë tension në qarqet e saj të brendme. Përmes studimit të quajtur “AWARE-II”, i cili përfshiu 25 spitale në SHBA dhe MB, studiuesit monitoruan 567 pacientë që pësuan arrest kardiak. Gjetjet ishin befasuese: valët e trurit, që lidhen me funksionet e larta njohëse, u regjistruan deri në 60 minuta pasi zemra kishte ndaluar.
Kur flasim për këto valë, i referohemi valëve gama, alfa dhe beta. Në kushte normale, këto valë janë “muzika” që prodhon truri ynë kur ne zgjidhim një problem, kur kujtojmë një ngjarje ose kur jemi plotësisht të vetëdijshëm. Prania e tyre gjatë vdekjes klinike sugjeron se truri mund të “zgjohet” dhe të funksionojë në një mënyrë që i ngjan shumë mendimit normal, edhe pse pacienti nuk reagon fizikisht.
Kjo gjendje mund të shpjegohet përmes një procesi që Dr. Parnia e quan “disinhibicion” ose heqja e sistemeve frenuese të trurit, raporton Daily Mail, transmeton Vrojtuesi.
Në jetën e përditshme, truri ynë filtron informacionin për të na mbajtur të fokusuar. Por, kur gjaku ndalon, këto frena hiqen.
“Kjo u mundëson njerëzve të kenë akses në të gjithë ndërgjegjen e tyre. Të gjitha mendimet, kujtimet, të gjitha gjendjet emocionale… të cilat ata i rijetojnë përmes perspektivës së moralit dhe etikës”, shpjegon Dr. Parnia.
Ky shpërthim energjie krijon një gjendje “hiper-vigjilente”, e cila shpjegon pse rreth 20% e të mbijetuarve raportuan përvoja të qarta si ndjenja e shkëputjes nga trupi apo shikimi i ngjarjeve në dhomë. Kjo dëshmon se dëgjimi, si një nga shqisat më rezistente, mund të mbetet aktiv deri në fund, duke bërë që fjalët e fundit që njeriu dëgjon të jenë pikërisht njoftimi i vdekjes së tij.
Shkenca sot po e dokumenton këtë fenomen përmes pajisjeve EEG, dhe rezultatet e botuara në revistën shkencore Resuscitation tregojnë se qelizat e trurit, megjithëse humbin oksigjenin, nisin të dërgojnë sinjale të forta dhe të lidhen në mënyra të reja për një kohë të shkurtër. Ky proces na tregon se vdekja nuk është një moment i vetëm, por një gjendje që mund të studiohet dhe ndoshta të trajtohet më mirë.
Megjithatë, ekzistojnë ende kufij. Ky aktivitet i trurit nuk do të thotë se njeriu është “gjallë” në kuptimin funksional pa ndërhyrje mjekësore. Shkenca po dokumenton atë që ndodh brenda strukturës biologjike të trurit gjatë fikjes së tij, pa hyrë në interpretime spirituale, por duke u fokusuar te faktet që mund të shpëtojnë jetë në të ardhmen.
Kuptimi i këtij procesi ka rëndësi praktike. Sipas Dr. Parnia, këto zbulime hapin dritare të reja për kujdesin ndaj pacientit, duke ndihmuar mjekët të hartojnë mënyra të reja për të rinisur zemrën ose për të parandaluar dëmtimet e trurit gjatë CPR-së. Gjithashtu, kjo mund të ketë ndikim në proceset e dhurimit të organeve, duke rishikuar kohën se kur duhet të fillojë marrja e tyre.
Zbulimi se truri ynë bën një përpjekje të fundit e madhështore për të mbledhur të gjithë ndërgjegjen tonë përpara fundit, na jep një pamje të re mbi dinjitetin e vdekjes. Na tregon se qenia njerëzore mbetet e pranishme dhe dëshmitare e botës, deri në sekondën e fundit kur drita fiket plotësisht. /Vrojtuesi
