Në pak më shumë se tri dekada, numri i njerëzve që jetojnë me çrregullime mendore pothuajse është dyfishuar. Rritja më e madhe është regjistruar te ankthi dhe depresioni, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se sistemet shëndetësore nuk po arrijnë ta përballojnë barrën në rritje.
Rreth 1.2 miliardë njerëz në mbarë botën vuajnë nga çrregullime mendore, një shifër kjo që shënon një rritje prej 95.5% që nga viti 1990 deri në vitin 2023. Të dhënat vijnë nga një studim i ri i publikuar të enjten në revistën shkencore “The Lancet“, i cili zbulon se ankthi dhe depresioni përbëjnë barrën më të madhe të këtyre patologjive globale.
Kjo rritje vjen si pasojë e një ndërthurjeje mes përmirësimit të diagnostikimit, rritjes së popullsisë dhe presioneve në rritje socio-ekonomike të dekadave të fundit.
Sipas raportimit të CNN, rritjet më të theksuara janë regjistruar pikërisht te ankthi dhe depresioni, të cilat ishin edhe gjendjet më të përhapura gjatë vitit 2023. Në vend të tretë renditen çrregullimet e personalitetit, të cilat zhvillohen të pavarura nga përdorimi i substancave, transmeton Vrojtuesi.
Pjesë e kësaj analize ishin edhe 12 çrregullime të tjera, përfshirë skizofreninë, spektrin e autizmit, çrregullimin e vëmendjes dhe hiperaktivitetit (ADHD), si dhe çrregullimet e të ushqyerit.
Të dhënat tregojnë se ankthi ka pësuar një rritje globale prej 158%, ndërsa depresioni është shtuar me 131% në krahasim me fillimin e viteve ’90.
Sëmundjet më pak të shpeshta në popullatë ishin anoreksia, bulimia dhe skizofrenia. Megjithatë, studiuesit sqarojnë se këto gjendje nuk janë të rralla, pasi gjatë vitit 2023 numëruan përkatësisht rreth 4 milionë, 14 milionë dhe 26 milionë raste në të gjithë botën.
Autori kryesor i studimit vuri në dukje ndërlikueshmërinë e shkaqeve që fshihen pas këtyre shifrave të larta dhe theksoi nevojën për veprim urgjent.
“Isha sinqerisht i shokuar nga përmasat e këtij fenomeni. Këtu ndërhyjnë shumë faktorë dhe është e vështirë t’i ndajmë të gjithë nga njëri-tjetri, prandaj adresimi i këtyre rreziqeve kërkon një lidership kolektiv në nivel global,” u shpreh Dr. Damian Santomauro, profesor në Universitetin e Queensland në Australi.
Demografia e këtyre çrregullimeve tregon dallime të qarta. Shumica e problemeve të shëndetit mendor regjistrohen më shpesh te gratë. Nga ana tjetër, autizmi, ADHD-ja, çrregullimet e sjelljes dhe ato të personalitetit rezultojnë dukshëm më të përhapura te burrat dhe djemtë.
Studimi hedh dritë edhe mbi ndikimin e gjatë të pandemisë Covid-19. Normat e ankthit dhe depresionit ishin tashmë në rritje para krizës shëndetësore. Por, gjatë dhe pas pandemisë, depresioni u rrit dhe nuk është rikthyer më në nivelet e mëparshme, ndërsa ankthi arriti kulmin dhe mbeti në shifra të larta përgjatë vitit 2023.
Ky hulumtim masiv bazohet në të dhënat e Studimit të Barrës Globale të Sëmundjeve (GBD), i udhëhequr nga Universiteti i Uashingtonit. Pavarësisht saktësisë së të dhënave, studiuesit pranojnë se mosraportimi i rasteve mbetet një sfidë reale në terren.
“Këto përllogaritje trajtojnë problemin e nënraportimit dhe aktualisht janë vlerësimet më të mira që kemi në dispozicion. Këto shifra janë aq afër realitetit global sa mund të arrijmë të masim,” theksoi Paul Bolton, shkencëtar në Universitetin Johns Hopkins.
Një gjetje thelbësore e këtij raporti është zhvendosja e moshës më të prekur. Historikisht, barra kryesore e sëmundjeve mendore rëndonte mbi moshën e mesme. Tani, sipas të dhënave të GBD-së, kulmi i rasteve po regjistrohet në grupmoshën 15 deri në 19 vjeç. Kjo periudhë është jetike për zhvillimin e trurit dhe aftësive sociale, dhe çdo ndërprerje e këtij zhvillimi sjell pasoja afatgjata.
Ekspertët shpjegojnë se kjo fazë e jetës është kritike, dhe ndërsa zvogëlimi i stigmës ka rritur numrin e vizitave te specialistët, rrethanat e jashtme mbeten faktori kryesor rëndues.
“Stigma ndaj sëmundjeve mendore është reduktuar ndjeshëm dhe njerëzit janë më të gatshëm të flasin hapur për to. Por, nëse bëjmë një hap pas dhe shikojmë kushtet aktuale në të cilat po jetojnë njerëzit, rritja e shifrave fatkeqësisht nuk përbën asnjë surprizë,” theksoi Dr. Robert Trestman, drejtues i psikiatrisë në Shkollën e Mjekësisë në Virginia Tech.
Shkaqet që ushqejnë këto shifra janë të shumta dhe të ndërthurura. Faktorët përfshijnë instabilitetin ekonomik, traumat, kujdesin shëndetësor të papërballueshëm, konfliktet politike, pasigurinë ushqimore, diskriminimin dhe rënien e ndjeshme të lidhjeve reale sociale.
Rritja e rasteve globale përplaset drejtpërdrejt me mungesën e theksuar të investimeve në shëndetësi. Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH), në raportet e saj të fundit mbi Shëndetin Mendor Botëror, thekson se shtetet shpenzojnë mesatarisht më pak se 2% të buxhetit të tyre shëndetësor për shërbimet psikologjike.
Në vitet e ardhshme, pritet një presion në rritje ndaj qeverive për të integruar shërbimet e shëndetit mendor brenda kujdesit parësor mjekësor. Gjithashtu, sipas të dhënave nga platformat globale të shëndetësisë, po shihet një orientim i shpejtë drejt terapisë dixhitale dhe ndërhyrjeve parandaluese direkt në shkolla dhe universitete, për t’u ardhur në ndihmë të rinjve përpara se
problemet të bëhen kronike.
Përballë këtij realiteti, përgjigjja ndaj nevojave të popullatës kërkon një ristrukturim të plotë të burimeve, pasi shtimi i barrës së sëmundjeve nuk është shoqëruar me zgjerimin e shërbimeve të nevojshme.
Krahas mbështetjes mjekësore, ekspertët kërkojnë nga individët përmirësimin e faktorëve bazë të stilit të jetesës, si higjiena e gjumit dhe mbajtja e një balance të shëndetshme mes punës dhe kohës së lirë, duke e kthyer shëndetin mendor në një detyrim themelor për funksionimin e shoqërisë. /Vrojtuesi
