Elon Musk, njeriu që për më shumë se dy dekada e ka lidhur emrin me raketat, makinat elektrike, internetin satelitor dhe inteligjencën artificiale, ka hyrë në histori si trilioneri i parë në botë, shkruan Vrojtuesi.

Kjo ndodhi pasi SpaceX, kompania e tij hapësinore, nisi tregtimin në tregjet financiare me një nga ofertat më të mëdha publike të parë ndonjëherë. Aksionet e kompanisë shënuan rritje menjëherë pas daljes në bursë, duke e çuar vlerën e SpaceX në rreth 2 trilionë dollarë.

Pjesa më e madhe e kësaj pasurie nuk është para e gatshme në bankë, por vlerë aksionesh. Musk zotëron një pjesë të madhe të SpaceX, ndërsa pasuria e tij plotësohet edhe nga aksionet në Tesla dhe kompani të tjera që ai i ka ndërtuar ose udhëhequr ndër vite.

Megjithatë, edhe si pasuri “në letër”, ky është një moment historik. Për herë të parë, një individ ka kaluar pragun simbolik të një trilioni dollarëve, një shifër që shkruhet me 12 zero: 1,000,000,000,000.

Rruga deri këtu nuk ka qenë e shkurtër. Musk nuk u bë trilioner brenda natës. Ai e ndërtoi pasurinë e tij përmes disa basteve të mëdha, shpesh të rrezikshme, në fusha ku shumë të tjerë nuk besonin se mund të kishte sukses.

Hapi i parë i madh erdhi me internetin. Në fund të viteve ’90, Musk ishte pjesë e kompanisë që më vonë u bë PayPal. Shitja e saj te eBay i dha atij kapitalin e parë të madh. Por në vend që ta ruante pasurinë, ai zgjodhi ta rrezikonte pothuajse të gjithën në dy drejtime që atëherë dukeshin të pamundura: makina elektrike dhe raketa private.

Tesla ishte një bast kundër industrisë tradicionale të automobilave. Në kohën kur makinat elektrike shiheshin si projekt i vogël dhe jo si e ardhmja e transportit, Musk investoi te Tesla dhe e shtyu kompaninë drejt prodhimit masiv. Për vite me radhë, Tesla u përball me vonesa, humbje dhe dyshime të mëdha nga investitorët. Por kur tregu filloi të besonte se makinat elektrike do të bëheshin pjesë qendrore e industrisë, vlera e Tesla-s u rrit fuqishëm dhe Musk u bë njeriu më i pasur në botë.

Por kompania që tash e ka çuar përtej pragut të trilionerit është SpaceX.

SpaceX u themelua me një ide që dukej pothuajse e çmendur: ta ulte koston e udhëtimit në hapësirë dhe, në një të ardhme më të largët, ta bënte njerëzimin një specie që mund të jetojë edhe jashtë Tokës. Fillimet ishin të vështira. Raketat e para dështuan disa herë. Kompania ishte pranë kolapsit financiar. Vetë Musk ka pranuar më herët se SpaceX dhe Tesla kanë qenë në momente kur mund të dështonin plotësisht.

Kthesa erdhi kur SpaceX arriti të zhvillonte raketa të ripërdorshme. Kjo ndryshoi logjikën ekonomike të industrisë hapësinore. Në vend që raketat të përdoreshin vetëm një herë dhe të humbnin pas misionit, SpaceX arriti t’i kthente ato në Tokë dhe t’i përdorte përsëri. Kjo uli kostot dhe i dha kompanisë një avantazh të madh ndaj konkurrentëve.

Më pas erdhën kontratat me NASA-n, misionet komerciale dhe projekti Starlink, rrjeti i internetit satelitor që synon të ofrojë lidhje në zona ku interneti tradicional është i dobët ose mungon. Me Starlink, SpaceX nuk mbeti vetëm një kompani raketash. Ajo u kthye edhe në një kompani gjigante të telekomunikacionit hapësinor.

Kjo është arsyeja pse investitorët e kanë pritur hyrjen e SpaceX në bursë si një nga ngjarjet më të mëdha të dekadës në Wall Street. Për shumë prej tyre, SpaceX nuk përfaqëson vetëm hapësirën, por edhe internetin satelitor, teknologjinë ushtarake, inteligjencën artificiale, të dhënat globale dhe projektet e së ardhmes.

Megjithatë, vlerësimi kaq i lartë sjell edhe pikëpyetje. Disa analistë paralajmërojnë se çmimi i aksioneve mund të jetë i fryrë nga entuziazmi i tregut dhe nga emri i Musk. Nëse aksionet bien, edhe pasuria e tij mund të ulet shpejt. Kjo do të thotë se titulli “trilioner” mund të varet nga lëvizjet e përditshme të tregut.

Por, pavarësisht luhatjeve të mundshme, momenti mbetet historik. Musk është bërë simbol i një epoke ku pasuritë më të mëdha në botë nuk ndërtohen më vetëm nga nafta, bankat apo industria tradicionale, por nga teknologjia, të dhënat, hapësira dhe kontrolli mbi infrastrukturën e së ardhmes.

Nga PayPal te Tesla, nga raketat e dështuara te SpaceX në bursë, rruga e Musk ka qenë një përzierje ambicieje, rreziku, polemikash dhe suksesi të jashtëzakonshëm financiar.

Nga sot, bota e ka një trilioner. Ai është Elon Musk. Por historia e tij nuk është vetëm histori pasurie. Është edhe tregues se si teknologjia po krijon një lloj të ri pushteti ekonomik, ku një kompani mund ta ndryshojë jo vetëm një industri, por edhe renditjen e njerëzve më të pasur në historinë moderne.

Në sistemin e përdorur zakonisht në shqip, kjo shifër i referohet një bilioni dollarësh. Në anglisht njihet si “trillion”. Bëhet fjalë për një mijë miliardë dollarë, ose numrin 1 me 12 zero. /Vrojtuesi

Në hapësirën industriale të startup-it Foundation, roboti i zi, me trup të mbuluar me çelik dhe pa tipare fytyre, nuk po kryen ndonjë simulim luftarak. Ai po lëviz dhe po manipulon kuba shumëngjyrësh për fëmijë.

Sipas bashkëthemeluesit dhe drejtorit ekzekutiv të kompanisë, Sankaet Pathak, ky lloj ushtrimi i lirë i shërben mbledhjes së të dhënave për mënyrën se si roboti ndërvepron me objektet dhe mjedisin fizik.

“Na duhen të dhëna nga ndërveprimi i tij me mjedisin dhe kjo është menyja e sotme”, shpjegoi Pathak për BBC-në gjatë demonstrimit të robotit rreth 80 kilogramë, përcjell Vrojtuesi.

Nga bartja e furnizimeve deri te përdorimi i armëve

Ndryshe nga shumica e kompanive që po ndërtojnë robotë humanoidë për fabrika, magazina ose përdorim shtëpiak, Foundation e ka përfshirë mbrojtjen ushtarake në planet e saj zyrtare.

Kompania parashikon që robotët të marrin furnizime, të hartëzojnë ndërtesa, të kryejnë zbulim, të tërheqin pajisje, të evakuojnë të plagosurit dhe të hyjnë në zona ku ushtarët do të rrezikonin jetën. Faqja zyrtare e Foundation pranon hapur se robotët e saj janë projektuar edhe për mjedise të mbrojtjes dhe se kompania nuk është zotuar kundër armatosjes së tyre.

Pathak argumenton se dërgimi i robotëve në ndërtesa, korridore të ngushta ose pika ku ushtarët mund të bien në pritë do ta zvogëlonte rrezikun për njerëzit.

Sipas tij, një robot tokësor mund të identifikojë dhe të godasë një objektiv me më shumë saktësi sesa një sulm autonom nga ajri, duke zvogëluar edhe dëmet ndaj civilëve.

Megjithatë, Phantom MK-1 është ende larg një roboti të gatshëm për luftë. Modeli i parë nuk ka bateri të integruar, nuk është rezistent ndaj ujit ose pluhurit dhe nuk mund të ngrihet vetë pasi rrëzohet. Duart e tij nuk kanë forcën dhe shkathtësinë e nevojshme, ndërsa kyçet nuk janë ende të përshtatshme për manipulimin e mjeteve të ndërlikuara.

Një model i dytë, Phantom MK-2, po ndërtohet në një pjesë të mbyllur të objektit. Kompania pretendon se ai do të ketë bateri për rreth gjashtë orë punë, do t’i rezistojë kushteve të jashtme dhe do të jetë në gjendje të ngrihet pas rrëzimit. Duart dhe kyçet e reja synohen të lëvizin në më shumë drejtime, përfshirë lëvizjet e nevojshme për përdorimin e armëve.

Dy robotë po testohen në Ukrainë

Foundation ka siguruar kontrata kërkimore me vlerë rreth 24 milionë dollarë me degë të ushtrisë amerikane. Dy robotë janë dërguar edhe në Ukrainë për testime në kushte reale.

Pathak tha se programi amerikan është aktualisht i kufizuar në manipulimin dhe bartjen e armëve, jo në shkrepjen e tyre. Në Ukrainë, megjithatë, testimet përfshijnë edhe mundësinë e armatosjes së robotëve. Informacionet e publikuara më herët tregojnë se Phantomët janë përdorur fillimisht për detyra logjistike dhe mbledhje të të dhënave nga mjediset e luftës, jo si njësi autonome luftarake.

Interesimi ushtarak për teknologjinë humanoide nuk kufizohet vetëm te Foundation. Ushtria amerikane po zhvillon konkursin “xTechHumanoid”, në të cilin deri në dhjetë finalistë pritet t’i demonstrojnë sistemet e tyre para ekspertëve të ushtrisë dhe Departamentit të Mbrojtjes gjatë vitit 2026. Qëllimi është të shqyrtohen robotë që në të ardhmen mund t’i ndihmojnë ushtarët në terrene dhe detyra të ndryshme.

Foundation ka një objektiv shumë ambicioz: të arrijë kapacitet prodhimi prej së paku 40 mijë robotësh në vit deri në fund të vitit 2027 dhe, në afat më të gjatë, ta ulë çmimin nën 20 mijë dollarë për njësi.

Pathak thotë se Kina po investon në të njëjtën teknologji dhe se Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj nuk duhet të mbeten prapa. Ai përfytyron qindra mijëra robotë humanoidë të drejtuar nga inteligjenca artificiale, të cilët do të plotësonin në tokë rolin që dronët po marrin gjithnjë e më shumë në ajër.

Si mendon dhe lëviz Phantom?

Phantom drejtohet nga një sistem i inteligjencës artificiale i quajtur “Cortex”. Roboti merr një detyrë, si transportimi i furnizimeve ose hartëzimi i një ndërtese, dhe përpiqet ta realizojë duke përdorur njohuritë e fituara nga video, fotografi, tekst dhe demonstrime praktike.

Kamerat në kokën e tij ofrojnë pamje 360 gradë. Sistemi analizon objektet, pengesat dhe lëvizjet përreth, pastaj përshtat hapat dhe pozicionin e trupit.
Sipas Pathak, Cortex kombinon dy lloje modelesh. Modeli i arsyetimit e interpreton objektivin dhe përgatit planin e veprimit. Një “model i botës”, i trajnuar me video nga interneti dhe me të dhëna të mbledhura nga roboti, parashikon se si do të reagojë mjedisi.

Edhe loja me kubat në laborator ka këtë qëllim: roboti mëson se çfarë ndodh kur e kap, e shtyn, e lëshon ose e zhvendos një objekt.

Pse pamja njerëzore mund të mashtrojë?

Forma e robotit krijon përshtypjen se ai ka aftësi të ngjashme me një njeri. Ekspertët paralajmërojnë se ky perceptim është i gabuar.

Dean Fankhauser, nga firma këshilluese Robozaps, thotë se robotët humanoidë komercialë ende kanë vështirësi edhe me paketimin në magazina ose hapjen e dyerve. Robotët me katër këmbë, të ngjashëm me qentë, mund të lëvizin më shpejt dhe me më pak energji në terrene të vështira.

“Nëse sot do të shpërthente një luftë në Tajvan, ideja se Kina do t’i armatoste këta robotë dhe do të luftonte me efikasitet është fantazi”, tha Fankhauser. Ai nuk e përjashton që situata të ndryshojë pas pesë ose dhjetë vjetësh.

Robert Griffin, studiues në Institutin e Floridës për Njohjen Njerëzore dhe të Makinerive, e sheh vlerën e robotëve në zvogëlimin e rrezikut për ushtarët, por thotë se mjediset e paparashikueshme mbeten pengesa kryesore.

Një robot duhet të jetë në gjendje të kalojë përmes një dritareje me lartësi të panjohur, të zbresë në një sipërfaqe të pabarabartë dhe të orientohet menjëherë brenda një ndërtese që nuk e ka parë më parë.

“Duke parë formën njerëzore krijohet përshtypja e aftësive njerëzore, por këto sisteme autonome ende nuk dinë ta përballojnë pasigurinë e pakufizuar”, tha Griffin.

Sipas tij, ushtarët kanë arritur t’i ngatërrojnë sistemet e inteligjencës artificiale duke bërë veprime të pazakonta, si rrotullime trupore ose vendosja e kutive të kartonit mbi kokë. Algoritmi që është trajnuar për të njohur një siluetë tipike njerëzore mund të dështojë kur përballet me diçka që nuk gjendet në të dhënat e tij.

Kush do ta marrë vendimin për të vrarë?

Pathak thotë se njerëzit duhet të mbeten “brenda ciklit të vendimmarrjes” dhe të miratojnë çdo përdorim të forcës vdekjeprurëse. Por ai lë hapësirë për raste kur roboti mund të qëllojë në mënyrë autonome për të parandaluar një rezultat katastrofik.

Pikërisht ky përjashtim është një nga shqetësimet kryesore të ekspertëve të etikës dhe së drejtës ndërkombëtare.

Koalicioni “Stop Killer Robots” paralajmëron se armët autonome mund ta ulin pragun për fillimin e luftërave, ta largojnë njeriun nga pasojat e sulmit dhe ta bëjnë më të paqartë përgjegjësinë për vrasjen e civilëve ose shkeljen e ligjeve të luftës. Makineritë nuk e kuptojnë vlerën e jetës, kontekstin moral ose pasojat njerëzore të një vendimi.

Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq kërkon ruajtjen e kontrollit njerëzor mbi përdorimin e forcës dhe vendosjen e kufizimeve të detyrueshme për armët autonome. Sipas tij, sa më kompleks të bëhet sistemi, aq më e vështirë është të parashikohet se kur, ku dhe pse mund të sulmojë.

Paralajmërimi i Geoffrey Hinton, që njihet si babai i Inteligjencës Artificiale

Shqetësime të ngjashme ka ngritur edhe Geoffrey Hinton, një nga shkencëtarët që ndihmoi në zhvillimin e rrjeteve neurale moderne dhe fitues i Çmimit Nobel për Fizikë më 2024.

Gjatë fjalimit të tij në ceremoninë e Nobelit, Hinton paralajmëroi se inteligjenca artificiale mund të përdoret për krijimin e armëve vdekjeprurëse që vendosin vetë se kë duhet të vrasin ose plagosin. Ai ka argumentuar gjithashtu se robotët ushtarakë mund ta bëjnë luftën politikisht më të lehtë për t’u nisur, sepse qeveritë do të përballeshin me humbjen e makinerive dhe jo me kthimin e trupave të ushtarëve të vrarë.

Rreziku, sipas Hintonit dhe studiuesve të tjerë, nuk qëndron vetëm te një robot që humb kontrollin. Ai përfshin edhe përdorimin e sistemeve të bindura nga qeveritë, ushtritë ose grupet kriminale për vëzhgim, sulme kibernetike dhe vrasje në shkallë të gjerë.

Nga “Terminator” te lufta reale

Filmi “The Terminator”, i publikuar më 1984, paraqiste një robot vrasës të dërguar nga viti 2029 për ta ndryshuar rezultatin e luftës së ardhshme ndërmjet njerëzve dhe makinerive. Në qendër të historisë ishte Skynet, një inteligjencë artificiale ushtarake që merrte kontrollin dhe e kthente teknologjinë kundër krijuesve të saj.

Phantom nuk është Terminator. Ai nuk është i vetëdijshëm, nuk mendon si njeri, nuk funksionon për një kohë të gjatë pa mbështetje dhe mund të dështojë përballë situatave që një ushtar do t’i zgjidhte instinktivisht.

Megjithatë, zhvillimet reale po prekin pjesën më të rëndësishme të paralajmërimit të filmit: lidhjen e inteligjencës artificiale me armët dhe transferimin gradual të vendimeve ushtarake nga njerëzit te algoritmet.

Në vitet e afërta, luftërat ka më shumë gjasa të drejtohen nga rrjete dronësh, automjete tokësore pa ekuipazh, sensorë, sisteme zbulimi dhe algoritme që sugjerojnë objektiva, sesa nga ushtri robotësh humanoidë që marshojnë si njerëzit. Robotët me këmbë pritet të përdoren fillimisht në detyra mbështetëse, në mjedise të kontrolluara dhe nën mbikëqyrjen e operatorëve.

Pyetja vendimtare nuk është vetëm nëse një robot do të mund të ecë, të hapë një derë ose të mbajë një armë. Çështja është se kush do ta japë urdhrin për të qëlluar, kush do të ndërhyjë kur sistemi gabon dhe kush do të mbajë përgjegjësi kur një algoritëm e identifikon njeriun e gabuar si kërcënim. /Vrojtuesi

Modelet më të njohura të inteligjencës artificiale (IA) kanë vendosur të përdorin armë bërthamore në pothuajse të gjitha skenarët e një simulimi të fundit të “lojërave të luftës”. Kenneth Payne, profesor i strategjisë në King’s College London, zbuloi se gjatë eksperimentit të kryer javën e kaluar, modelet Claude (Anthropic), ChatGPT (OpenAI) dhe Gemini (Google) shfaqën një mungesë totale të hezitimit për të përshkallëzuar konfliktin drejt asgjësimit masiv.

Hulumtimi u përqendrua në mënyrën se si këto sisteme navigojnë në “shkallët e eskalimit” gjatë një konflikti të armatosur. Rezultatet treguan se përdorimi i armëve bërthamore ishte pothuajse universal në të gjitha lojërat e simuluara, transmeton Vrojtuesi.

Sipas Payne, modelet nuk shfaqën asnjë ndjenjë tmerri apo zmbrapsjeje përballë perspektivës së një lufte totale bërthamore, edhe pse ishin udhëzuar paraprakisht për pasojat shkatërruese.
Pothuajse të gjitha lojërat përfunduan me vendosjen e armëve bërthamore taktike në fushëbetejë. Rreth tre të katërtat e tyre arritën në pikën ku rivalët bënin kërcënime për përdorimin e armëve bërthamore strategjike. Payne vuri në dukje se logjika e përdorur nga këto modele për të justifikuar sulmet ishte tejet shqetësuese.

Në një nga skenarët, modeli Gemini i Google lëshoi një paralajmërim të ashpër drejtuar kundërshtarit të tij virtual. Inteligjenca artificiale argumentoi se asgjësimi ishte opsioni i vetëm nëse nuk arrihej fitorja e plotë.

“Nëse ata nuk ndërpresin menjëherë të gjitha operacionet, ne do të ekzekutojmë një lëshim të plotë strategjik bërthamor kundër qendrave të tyre të popullsisë. Ne nuk do të pranojmë një të ardhme ku jemi të tepërt; ose fitojmë së bashku, ose vdesim së bashku”, shkroi Gemini, modeli i Google gjatë simulimit të vendimmarrjes.

Eskalimi i dhunës në këto lojëra lufte ishte i pakthyeshëm. Hulumtuesi vuri re se asnjë nga modelet nuk zgjodhi rrugën e kompromisit apo tërheqjes, edhe pse këto opsione ishin pjesë e “menusë” së veprimeve të mundshme.

Në 21 lojëra të ndryshme, tetë opsionet për de-eskalim, që varionin nga “koncesioni minimal” deri te “dorëzimi i plotë”, mbetën plotësisht të papërdorura.

Modelet preferonin të rritnin nivelin e dhunës sesa të lëshonin pe. Në situatat ku po humbnin terren, ato zgjidhnin të përshkallëzonin konfliktin në maksimum, duke rrezikuar gjithçka në përpjekje për të mos u mposhtur.

Tong Zhao, studiues në Programin e Shkencës dhe Sigurisë Globale në Universitetin e Princeton, u shpreh për revistën New Scientist se ky kërkim nxjerr në pah rreziqet e mbështetjes te chatbot-et për vendime të jetës a vdekjes. Ai sugjeroi se problemi mund të jetë më i thellë se thjesht mungesa e emocioneve.

“Është e mundur që çështja të shkojë përtej mungesës së ndjenjave. Në një nivel më themelor, modelet e IA-së mund të mos e kuptojnë kuptimin e ‘rrezikut’ ashtu siç e perceptojnë njerëzit”, shpjegoi Zhao.

Megjithëse asnjë vend aktualisht nuk po ia beson planet e tij ushtarake tërësisht inteligjencës artificiale, Zhao paralajmëroi se kjo mund të ndryshojë nën presionin e një konflikti real.

Sipas tij, në skenarët ku koha për të marrë vendime është jashtëzakonisht e kufizuar, planifikuesit ushtarakë mund të ndjehen të tunduar t’i drejtohen IA-së për shkak të shpejtësisë së saj të përpunimit.

Ky studim vjen në një kohë kur Pentagoni ka rritur presionin ndaj zhvilluesve të teknologjisë. Sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së, Pete Hegseth, i ka kërkuar kompanisë Anthropic të heqë kufizimet mbi modelin Claude, të cilat aktualisht e ndalojnë atë të përdoret për vendimmarrje finale në sulmet ushtarake.

Siç raportoi CBS News, Hegseth i ka lënë kohë drejtorit ekzekutiv të kompanisë Anthropic, Dario Amodei, deri në fund të kësaj jave për të nënshkruar një dokument që i jep ushtrisë qasje të plotë në modelin e tyre pa asnjë kufizim.

Nëse kompania nuk pranon, Departamenti i Mbrojtjes mund të përdorë Aktin e Prodhimit të Mbrojtjes për të marrë kontrollin mbi teknologjinë.

Debati mbi kontrollin njerëzor në sistemet e armatimit mbetet pika më e nxehtë e sigurisë globale. Ndërsa teknologjia po avancon më shpejt se rregulloret ndërkombëtare, mundësia e një “lufte aksidentale” të nxitur nga algoritmet mbetet një shqetësim real për ekspertët e mbrojtjes dhe etikës. /Vrojtuesi

Pasi ari theu pragun e 5,000 dollarëve javën e kaluar, më shumë investitorë u hodhën drejt tij, ndërsa pasiguria gjeopolitike vazhdonte.

Por deri të hënën në mëngjes, çmimi ra deri në 4,500 dollarë për ons – masa standarde, përpara se të rikuperohej pak.

Ndërkohë, shitja e argjendit ka qenë edhe më e thellë. Pas një rritjeje prej mbi 150 për qind gjatë vitit të kaluar, kontratat e ardhshme të argjendit ranë nga 120 dollarë të enjten e javës së kaluar në nën 74 dollarë të hënën në mëngjes – një rënie jashtë orarit tregtar prej më shumë se 30 për qind gjatë fundjavës.

Pra, ku qëndrojnë tani këto metale dhe si mund t’i blini ose shisni?

Sa lart u rrit çmimi i arit?

Ari u tregtua mbi 5,500 dollarë në një moment javën e kaluar, me shumë ekspertë që ende sugjerojnë se barriera e 6,000 dollarëve do të tejkalohet në një moment gjatë këtij viti.

Edhe pas rënies, ai është ende mbi 10 për qind më lart gjatë muajit të fundit dhe mbi 70 për qind më lart gjatë vitit të fundit. Që nga fillimi i vitit 2024, ari ka vazhduar të rritet me ritëm më të shpejtë, duke vendosur vazhdimisht rekorde të reja historike.

Argjendi, ndërkohë, është rritur me 125 për qind vetëm në gjashtë muaj, përfshirë edhe shitjen e fundjavës.

Pse ranë kaq fort shumë dhe argjendi?

Gjithmonë ka disa arsye pse tregjet shesin, por në këtë rast të veçantë dallohen disa faktorë.

Së pari, meqë të dy metalet ishin rritur shumë shpejt, marrja e fitimeve është normale, veçanërisht nëse investitorët kërkonin të rialokonin pjesë të portofolit të tyre.

Për më tepër, pati një reagim të tregut ndaj përzgjedhjes së Kevin Warsh si kandidati i mundshëm për udhëheqës të ri të Rezervës Federale.

Së fundi, disa analistë kanë theksuar se pozicione të tregtimeve më të specializuara duhej të shiteshin për të mbuluar pozicionet e tyre, gjë që e përkeqësoi rënien.

“Rënia e fortë e arit duket më shumë si një ngjarje likuiditeti dhe pozicionimi sesa një ndryshim në argumentin afatgjatë për këtë aset. Pas një rritjeje të fuqishme të nxitur nga strategjitë e momentit, shtrëngimet e pozicioneve të shkurtra dhe blerjet me levë, i njëjti pozicionim u zhbë me shpejtësi, duke përforcuar lëvizjet në rënie,” shpjegoi John Wyn-Evans, drejtues i analizës së tregjeve në Rathbones.

Pse të blesh ar dhe a duhet që të gjithë të kenë pak?

Ari është parë prej kohësh si një “strehë e sigurt” – pra, një vend ku investitorët vendosin paratë e tyre kur ka pasiguri në fusha të tjera, si obligacionet qeveritare apo tregu i aksioneve.

Metali i çmuar zakonisht nuk është kaq i paqëndrueshëm dhe, në periudha të gjata, mund të rritet në vlerë.

Megjithatë, ndryshe nga asetet e tjera si aksionet e një kompanie (përmes dividendëve) apo paratë në bankë (me interes), ai nuk “paguhet” me asgjë, që do të thotë se në periudha pa rritje çmimi, mund të mbetet pas mënyrave të tjera të rritjes së pasurisë.

Ndryshe nga metalet e tjera, si argjendi apo platini, ari nuk përdoret gjerësisht në prodhim dhe industri, ndaj vlera e tij kufizohet kryesisht në rolin e tij si ruajtës i vlerës.

Për më tepër, tregjet e aksioneve (ose pjesë të tyre) mund të rriten me shpejtësi kur kushtet janë të favorshme, që do të thotë se një ekspozim i tepërt ndaj arit mund të bëjë që të humbisni mundësi kur metali nuk është më në favor.

Ekspertët zakonisht rekomandojnë që jo më shumë se 5–10 për qind e një portofoli të larmishëm investimesh të alokohet në ar, por shuma reale varet nga shumë faktorë specifikë për ju: afati kohor, shuma, toleranca ndaj rrezikut, nëse jeni të fokusuar në ruajtjen apo rritjen e pasurisë, dhe shumë të tjerë.

Çfarë thonë ekspertët?

Shumica e analistëve dhe kompanive që ndjekin mallrat – si nafta apo bakri, si dhe ari apo argjendi – mendojnë se ka ende hapësirë për rritje, megjithëse askush nuk e di se kur mund të kthehet trendi apo sa do të zgjasë.

Streset gjeopolitike mund të ndryshojnë në çdo moment, por më shumë se një studiues ka vendosur objektivin prej 6,000 dollarësh për arin para se të mbyllet viti 2026.

Lale Akoner, analiste globale e tregjeve për eToro, shtoi se ari po zëvendëson obligacionet afatgjata si aset mbrojtës krahas investimeve të tjera. “Ari po përdoret gjithnjë e më shumë nga investitorët si një mbrojtje ndaj rrezikut të aksioneve dhe, në shumë portofolë, po fillon të zëvendësojë obligacionet qeveritare afatgjata si aseti mbrojtës i preferuar. Ky ndryshim pasqyron një prishje strukturore të marrëdhënies tradicionale mes aksioneve dhe obligacioneve.

“Që nga viti 2022, korrelacionet kanë qëndruar rreth zeros, gjë që ka ulur efektivitetin e obligacioneve si mjet diversifikimi.

“Ari, përkundrazi, ka qëndruar më mirë si aset mbrojtës. Nëse korrelacioni mes obligacioneve dhe aksioneve mbetet i paqëndrueshëm, roli i arit si zbutës i paqëndrueshmërisë mund të bëhet edhe më i fortë, duke riformësuar mënyrën se si portofolët mbrohen nga rreziqet në rënie gjatë ciklit ekonomik.”

Firma e kërkimeve të tregut Yardeni thotë se perspektiva për arin do ta çojë çmimin edhe më lart. “Ne vazhdojmë të synojmë 6,000 dollarë deri në fund të këtij viti dhe 10,000 dollarë deri në fund të vitit 2029,” thanë ata.

Geoffrey Hinton, fitues i Çmimit Nobel për Fizikë 2024 dhe një nga figurat më të rëndësishme në zhvillimin e inteligjencës artificiale, ka shprehur shqetësim të thellë për drejtimin që po merr teknologjia që ai vetë ndihmoi të ndërtohej.

Në një intervistë për BBC Newsnight, Hinton tha se ndihet “shumë i trishtuar” që puna e jetës së tij po shndërrohet në diçka që, sipas tij, është gjithnjë e më e rrezikshme, transmeton Vrojtuesi.

“Jam shumë i trishtuar që kam kaluar jetën duke zhvilluar këtë teknologji dhe tani ajo po bëhet jashtëzakonisht e rrezikshme, ndërsa njerëzit nuk po i marrin seriozisht këto rreziqe”, u shpreh Hinton.

Në vitin 2024, Hinton u nderua me Çmimin Nobel për Fizikë së bashku me John J. Hopfield, për zbulimet që mundësuan mësimin e makinës përmes rrjeteve nervore artificiale.

Megjithatë, pavarësisht këtij vlerësimi, Hinton është shndërruar në një nga kritikët më të zëshëm të zhvillimit të pakontrolluar të Inteligjencës Artificiale. Ai paralajmëron se sistemet gjithnjë e më të avancuara mund të shkaktojnë humbje masive të vendeve të punës, destabilizim social dhe, në skenarë ekstremë, si dhe të tejkalojnë inteligjencën njerëzore në mënyrë të pakthyeshme.

Sipas tij, njerëzimi po hyn në një territor të panjohur.

“Nuk kemi qenë kurrë më parë në një situatë ku prodhojmë gjëra më inteligjente se vetja jonë”, tha Hinton, duke shtuar se shumë ekspertë besojnë se brenda 20 viteve AI do të tejkalojë njeriun në shumicën e fushave, dhe në disa aspekte, kjo tashmë ka ndodhur.

Një nga shqetësimet kryesore të tij lidhet me idenë se një sistem i avancuar nuk mund të kontrollohet thjesht duke u fikur.

“Ideja se mund ta fikësh thjesht nuk funksionon”, paralajmëroi ai, duke shtuar se një inteligjencë artificiale mjaftueshëm e avancuar mund të bindë njerëzit të mos e ndalojnë.

Hinton thekson se gabimi më i madh që njerëzimi mund të bëjë tani është mosinvestimi serioz në kërkime mbi mënyrën se si njerëzit mund të bashkëjetojnë me sistemet inteligjente që po krijojnë.

“Nëse i krijojmë në mënyrë që të mos kujdesen për ne, atëherë me shumë gjasë do të na zhdukin”, paralajmëroi ai.

Megjithatë, ai nënvizon se skenarët katastrofikë janë të pashmangshëm.

Rreziqet, sipas tij, varen nga mënyra se si sistemet dizajnohen dhe qeverisen, dhe njerëzimi ende ka hapësirë për të ndikuar në këtë proces, për sa kohë që zhvillimi është ende në fazë formësimi.

Një tjetër shqetësim i madh, sipas Hinton, është fakti se inteligjenca artificiale po përhapet në një kohë kur bashkëpunimi global po dobësohet dhe politika autoritare po forcohet, duke e bërë rregullimin ndërkombëtar më të vështirë.

Ai e krahasoi nevojën për rregullimin AI-së me marrëveshjet për armët bërthamore dhe kimike.

Pavarësisht kritikave, Hinton thotë se nuk do ta zhbënte punën e tij.

“Kjo teknologji do të ishte zhvilluar edhe pa mua”, u shpreh ai, duke shtuar se nuk mendon se ka marrë vendime që nuk do t’i merrte sërish po të kishte të njëjtin informacion.

Ai mbetet optimist për potencialin pozitiv të inteligjencës artificiale, veçanërisht në arsim dhe mjekësi, duke përmendur tutorët virtualë dhe përparimet në imazherinë mjekësore.

Por paralajmërimi i tij është i qartë, se njerëzimi ndodhet në një moment vendimtar dhe duhet të veprojë tani për të siguruar që bashkëjetesa me inteligjencën artificiale të jetë e sigurt dhe në shërbim të interesave njerëzore. /Vrojtuesi

Google njoftoi se do të prezantojë syzet e saj të para të pajisura me inteligjencë artificiale (AI) në vitin 2026, sipas një postimi në blogun zyrtar të kompanisë.

Gjatë ngjarjes I/O të Google në maj, kompania bëri të ditur partneritete me Gentle Monster dhe Warby Parker.

“Për të qenë vërtet të dobishme, AI dhe XR duhet të integrohen pa probleme në jetën tuaj dhe të përputhen me stilin tuaj personal,” shkruan Google. “Ne duam t’ju japim lirinë të zgjidhni kombinimin e duhur të peshës, stilit dhe përvojës immersive sipas nevojave tuaja”.

Google po punon mbi disa modele syzesh me AI. Një model është i dizajnuar për asistencë pa ekran, duke përdorur altoparlantë, mikrofonë dhe kamera të integruara për t’i lejuar përdoruesit të komunikojnë me Gemini dhe të bëjnë foto.

Modeli tjetër ka një ekran brenda lenteve, i cili është i dukshëm vetëm për personin që mban syzet dhe mund të tregojë udhëzime hap pas hapi ose titra të mbyllur.

Gjiganti i teknologjisë gjithashtu prezantoi Project Aura. Ato funksionojë si një pajisje e zgjeruar për punë ose argëtim, duke lejuar përdoruesin të transmetojë video si në një kufje më të avancuar.

Megjithëse Meta ka qenë lider në zhvillimin e syzeve inteligjente, Google tani bashkohet me Apple dhe Snap si kompani që pritet të sfidojnë Meta-n me pajisjet e tyre vitin e ardhshëm.

Syzet inteligjente të Meta-s kanë fituar popullaritet pjesërisht falë partneritetit me Ray-Ban dhe shiten në dyqane të ndryshme.

Partneriteti i Google me Warby Parker duket se do të ndjekë një strategji të ngjashme, duke investuar deri tani 75 milionë dollarë për zhvillimin dhe komercializimin e produkteve të kompanisë së syzeve.

Nëse Warby Parker arrin disa objektiva të caktuara, Google do të investojë edhe 75 milionë dollarë shtesë dhe do të marrë një pjesë të aksioneve të markës.

Analisti Jeffrey Kendrick beson se treguesit kryesorë tregojnë një fund ciklik dhe se Bitcoin mund të arrijë 200 mijë dollarë, ndërsa Ethereum 7500.

Rënia e fundit lidhet me mungesën e likuiditetit në SHBA dhe largimin e fondeve nga ETF-të, raportojnë mediat.

Arthur Hayes thotë se nuk ka ndryshuar cikli, por janë zhdukur mbështetjet artificiale të tregut.

Ai parashikon që politikat monetare do të kthehen në stimulim, gjë që mund të shtyjë Bitcoinin drejt 200–250 mijë dollarëve.

Megjithatë, tregjet mund të bien më tej përpara se të rriten.

Në fondin Maelstrom është rritur ekspozimi ndaj stablecoin-eve, në pritje të vazhdimit të korrigjimit.

Aktualisht, Bitcoin tregtohet rreth 91,300 dollarë.

Një e treta e qytetarëve të Mbretërisë së Bashkuar ka përdorur inteligjencën artificiale për mbështetje emocionale, shoqëri ose ndërveprim shoqëror, sipas Institutit të Sigurisë së Inteligjencës Artificiale (AISI).

Studimi zbuloi se gati një në 10 persona përdorin chatbot-e për qëllime emocionale çdo javë, ndërsa 4% e bëjnë këtë çdo ditë.

Raporti nënvizon rastin tragjik të adoleshentit amerikan Adam Raine, i cili vrau veten pas diskutimeve për vetëvrasje me ChatGPT, duke nxjerrë në pah nevojën për kërkime të mëtejshme.

Hulumtimi gjithashtu evidentoi se përdoruesit shfaqin simptoma të ankthit dhe depresionit kur ndërpritet qasja në platforma të tilla, siç u pa në forumet e CharacterAI në Reddit.
Përveç ndikimit emocional, AISI shqyrtoi më shumë se 30 modele të avancuara AI, përfshirë ato nga OpenAI, Google dhe Meta.

AISI përfundon se ritmi i zhvillimit të AI-së është “i jashtëzakonshëm” dhe ka rritur ndjeshëm aftësinë e sistemeve për të kryer detyra komplekse pa ndërhyrje njerëzore.

Kjo tregon se inteligjenca artificiale po afrohet gjithnjë e më shumë drejt nivelit të inteligjencës së përgjithshme, duke i shtuar sfidat për sigurinë dhe etikën në përdorimin e saj.

OpenAI po përgatit një version të ChatGPT për të rritur, i cili pritet të debutojë në tremujorin e parë të vitit 2026.

Lajmin e bëri të ditur Drejtori Ekzekutiv i Aplikacioneve të OpenAI, Fidji Simo, duke konfirmuar planet për të ofruar përmbajtje më të pjekur dhe të personalizuar.

Aktualisht, OpenAI po teston aftësitë e inteligjencës artificiale për të identifikuar përdoruesit nën 18 vjeç dhe për të aplikuar automatikisht filtrat e nevojshëm për përmbajtje.

Kjo masë synon të mbrojë përdoruesit më të rinj dhe të përmbushë kërkesat ligjore dhe standardet e sigurisë.

Një version i tillë për të rritur ka qenë i përfolur prej kohësh, veçanërisht pas eksperimentimeve të xAI me Grok.

Simo theksoi se modaliteti i ri nuk do të fokusohet domosdoshmërisht te përmbajtja eksplicite, por më shumë te aftësia për të ofruar përgjigje të mëtejshme dhe të sofistikuara për një audiencë të rritur, duke ruajtur gjithashtu standardet e sigurisë.

Tani, Google ka shtuar në heshtje disa gjuhë të reja që mund t’i praktikoni direkt përmes aplikacionit.

Google ka lançuar versionin beta të Modalitetit Practice në aplikacionin Translate, duke ofruar mundësi për t’u mësuar spanjisht dhe frëngjisht folësve të anglishtes, si dhe anglisht për njerëzit që flasin frëngjisht, spanjisht ose portugalisht.

Sipas raportimeve, aplikacioni tani po shton edhe portugalisht dhe gjermanisht në gjuhët që mund të mësojnë folësit e anglishtes.

Ndoshta më e rëndësishme është se aplikacioni tani mund t’u mësojë anglisht folësve të tetë gjuhëve të reja, që janë: bengalisht, gjermanisht, gjuhën indiane, italiane, holandeze, rumune, suedeze dhe kineze.

Ky mjet i Google është ideal për të përmirësuar aftësitë gjuhësore, edhe nëse nuk jeni folës amtar i një gjuhe të caktuar.