Përvojat pranë vdekjes zakonisht lidhen me dritë, qetësi dhe ndjesinë sikur njeriu po largohet nga trupi. Por një studiues i përvojave pranë vdekjes dhe i vetëdijes njerëzore, thotë se ekziston edhe një anë më e errët e këtyre përjetimeve, e cila mund të raportohet shumë më rrallë nga ata që e kanë kaluar.
Dr. Orson Wedgwood, një studiues me doktoraturë i përvojave pranë vdekjes nga Zelanda e Re, ka ngritur vëmendjen për të ashtuquajturat përvoja negative pranë vdekjes, ku disa njerëz përshkruajnë frikë ekstreme, errësirë, ndjesi dënimi ose pamje që ata i interpretojnë si “ferr”.
Sipas Daily Mail, Wedgwood argumenton se këto raste mund të jenë më të shpeshta sesa tregojnë statistikat, jo domosdoshmërisht sepse ndodhin më shpesh, por sepse shumë njerëz nuk i tregojnë, transmeton Vrojtuesi.
Arsyeja, sipas tij, lidhet me turpin, traumën dhe mënyrën se si truri mund të bllokojë kujtime shumë të frikshme.
“Disa njerëz mund të mos i raportojnë sepse ndihen të turpëruar”, tha Wedgwood, duke shtuar se disa të tjerë mund të mos i kujtojnë fare për shkak të një forme mbrojtjeje psikologjike.
Ai e lidh këtë me atë që në psikologji njihet si amnezi disociative. Me fjalë të thjeshta, kjo ndodh kur mendja e njeriut e shtyn ose e bllokon kujtimin e një përvoje shumë të rëndë, për ta mbrojtur personin nga rikthimi i vazhdueshëm i traumës.
Sipas Wedgwood, kjo mund të shpjegojë pse shumë më tepër njerëz flasin për përvoja të qeta pranë vdekjes, ndërsa rrëfimet e errëta mbeten më të rralla. Ai thotë se këto përjetime nuk duhet të injorohen vetëm sepse janë të pakëndshme për t’u dëgjuar.
“Dhimbja dukej reale dhe frika ishte absolute”, tha ai, duke iu referuar një dëshmie të një personi që kishte përshkruar një përvojë të rëndë pranë vdekjes.
Përvojat pranë vdekjes, të njohura shpesh me shkurtesën NDE nga anglishtja “near-death experience”, janë rrëfime të personave që kanë qenë në gjendje kritike, shpesh pas ndalimit të zemrës, dhe më pas janë rikthyer në jetë. Disa prej tyre thonë se kanë parë trupin e tyre nga jashtë, kanë ndier qetësi të pazakontë, kanë parë dritë të fortë ose kanë përjetuar një rishikim të shpejtë të jetës.
Por jo të gjitha këto rrëfime janë pozitive. Në literaturën shkencore përmenden edhe përvoja shqetësuese, ku personat raportojnë ndjesi izolimi, errësire, frike, humbjeje kontrolli ose prani kërcënuese. Studiuesit zakonisht i ndajnë këto përvoja në disa kategori, ndërsa ato me pamje të qarta “ferri” konsiderohen si më të rrallat.
Wedgwood thotë se pikërisht këtu mund të ketë një boshllëk në raportim. Sipas tij, kur një përvojë është tepër e frikshme, personi mund të shmangë të flasë për të, nga frika se nuk do të besohet, se do të gjykohet ose se do të detyrohet ta përjetojë përsëri emocionalisht.
“Kjo është psikologjike, jo fiziologjike”, tha ai, duke iu referuar mundësisë që disa kujtime të tilla të mos rikthehen lehtë në vetëdije.
Debati bëhet edhe më i ndërlikuar për shkak të kërkimeve të fundit mbi aktivitetin e trurit gjatë ringjalljes mjekësore. Një studim i udhëhequr nga Dr. Sam
Parnia në NYU Langone Health, i publikuar në revistën “Resuscitation”, raportoi se disa pacientë të rikthyer pas ndalimit të zemrës kishin kujtime të qarta nga periudha kur ishin pa vetëdije. Te disa prej tyre, studiuesit regjistruan edhe valë të trurit të lidhura me funksione më të larta njohëse gjatë përpjekjeve për ringjallje.
Kjo nuk do të thotë se shkenca ka provuar ekzistencën e jetës pas vdekjes ose të ferrit. Por tregon se kufiri mes vdekjes klinike, aktivitetit të trurit dhe përvojës subjektive të njeriut është më kompleks sesa mendohej më parë.
Për mjekësinë, vdekja klinike zakonisht lidhet me ndalimin e zemrës dhe të frymëmarrjes. Megjithatë, në disa raste, me ndërhyrje të shpejtë si CPR, pacientët mund të rikthehen në jetë. Pikërisht rrëfimet e këtyre pacientëve kanë nxitur prej dekadash debate mes mjekëve, psikologëve, neurologëve dhe studiuesve të vetëdijes.
Disa ekspertë i shohin këto përvoja si rezultat të proceseve të trurit nën stres ekstrem, mungesës së oksigjenit, ilaçeve, kujtimeve ose mekanizmave mbrojtës të mendjes. Të tjerë argumentojnë se disa raste janë shumë të vështira për t’u shpjeguar vetëm me biologji, sidomos kur personat pretendojnë se kanë dëgjuar ose parë gjëra që ndodhën gjatë kohës kur ishin pa vetëdije.
Pjesa më e kujdesshme e këtij debati është të mos kalohet nga dëshmia personale te përfundimi i prerë shkencor. Përvoja e një personi mund të jetë shumë reale për të, por shkenca kërkon prova të verifikueshme, të përsëritshme dhe të ndara nga interpretimet fetare ose kulturore.
Megjithatë, Wedgwood thotë se përvojat negative pranë vdekjes duhet të merren më seriozisht, veçanërisht për ndikimin që mund të kenë te njerëzit pas rikthimit në jetë. Një person që përjeton frikë ekstreme në prag të vdekjes mund të mbetet me ankth, turp, konfuzion ose frikë për vite me radhë.
Kjo është arsyeja pse disa studiues kërkojnë që mjekët dhe familjarët të jenë më të hapur ndaj rrëfimeve të tilla. Edhe nëse ato nuk provojnë se çfarë ndodh pas vdekjes, ato mund të tregojnë shumë për mënyrën se si mendja njerëzore përballet me momentin më të skajshëm të jetës. /Vrojtuesi
